Siergiej Siergiejewicz Prokofiew (ur. 27 kwietnia 1891 w Sontsówce, zm. 5 marca 1953 w Moskwie) był rosyjskim kompozytorem, pianistą i dyrygentem, jedną z najwybitniejszych postaci muzyki XX wieku. Na marzec 2024 roku Prokofiew miałby 133 lata. W chwili śmierci, która nastąpiła 5 marca 1953 roku, miał 61 lat. Był dwukrotnie żonaty; jego pierwszą żoną była hiszpańska śpiewaczka Lina Codina, z którą miał dwóch synów. Jego twórczość, charakteryzująca się innowacyjnością, melodyjnością i siłą wyrazu, obejmuje opery, balety, symfonie, koncerty i dzieła fortepianowe, które do dziś znajdują się w repertuarze światowych sal koncertowych.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 133 lata (na marzec 2024)
- Żona/Mąż: Lina Codina (pierwsza żona), Mira Mendelson (druga żona)
- Dzieci: Dwóch synów z pierwszego małżeństwa
- Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent
- Główne osiągnięcie: Stworzenie jednego z najbardziej wpływowych i rozpoznawalnych dorobków muzyki XX wieku, w tym baletów „Romeo i Julia” oraz „Kopciuszek”, a także baśni muzycznej „Piotruś i wilk”.
Siergiej Prokofiew: Kompozytor, Pianista, Ikona Muzyki XX Wieku
Podstawowe informacje biograficzne
Data i miejsce urodzenia
Siergiej Siergiejewicz Prokofiew, znany na całym świecie jako Sergei Prokofiev, przyszedł na świat 27 kwietnia 1891 roku (według starego stylu 15 kwietnia) w malowniczej wiejskiej posiadłości Sontsowka. Miejsce to znajdowało się w ówczesnym ujeździe bachmuckim Imperium Rosyjskiego, a dziś stanowi część Sontsiwki w obwodzie donieckim na Ukrainie. To właśnie tutaj, w otoczeniu natury, rozpoczęła się droga przyszłego wielkiego kompozytora.
Wykształcenie muzyczne
Droga Siergieja Prokofiewa do świata muzyki naznaczona była solidnym wykształceniem. Ukończył prestiżowe Konserwatorium Petersburskie, gdzie kształcił swoje umiejętności pod okiem wybitnych mistrzów. Wśród jego nauczycieli znaleźli się Anatolij Liadow, który przekazywał mu wiedzę z zakresu harmonii i kontrapunktu, Nikołaj Czerepnin, odpowiadający za dyrygenturę, oraz Nikołaj Rimski-Korsakow, który nauczał go sztuki orkiestracji. Te studia stanowiły fundament dla jego późniejszych, innowacyjnych kompozycji, kształtując jego styl i warsztat.
Data i okoliczności śmierci
Siergiej Prokofiew zmarł 5 marca 1953 roku w Moskwie, w wieku 61 lat. Jego odejście zbiegło się w czasie z tragicznym wydarzeniem dla Związku Radzieckiego – śmiercią Józefa Stalina. Ironią losu jest fakt, że informacja o śmierci wielkiego kompozytora została niemal całkowicie przyćmiona przez żałobę narodową po radzieckim dyktatorze. Ta zbieżność dat spowodowała, że szczegóły dotyczące odejścia Siergieja Prokofiewa, znanego również jako Sergei, nie zyskały należnego im rozgłosu w tamtym momencie. Był to smutny koniec dla artysty, którego twórczość miała tak wielki wpływ na muzykę XX wieku.
Rodzina i życie prywatne
Pierwsze małżeństwo i dzieci
W 1923 roku Siergiej Prokofiew poślubił hiszpańską śpiewaczkę Carolinę (Linę) Codinę. Ich związek zaowocował narodzinami dwóch synów, w tym Olega. Para pozostawała w małżeństwie do 1941 roku, kiedy to doszło do ich separacji. Formalny rozwód nastąpił w 1947 roku, co stanowiło początek trudnego okresu w życiu kompozytora i jego rodziny. Mimo rozstania, Lina Codina pozostała ważną postacią w historii życia Prokofiewa.
Drugie małżeństwo
W 1948 roku Siergiej Prokofiew zawarł drugie małżeństwo z Mirą Mendelson. Mira była jego wieloletnią towarzyszką, a także współautorką libretta do jego ważnej opery „Wojna i pokój”. Jej wsparcie okazało się nieocenione, zwłaszcza w trudnych latach powojennych, kiedy to kompozytor zmagał się z atakami politycznymi i presją ze strony władz radzieckich. Mira Mendelson odegrała kluczową rolę w zapewnieniu mu spokoju i wsparcia w ostatnich latach jego życia.
Tragedia rodzinna po powrocie do ZSRR
Powrót Siergieja Prokofiewa do Związku Radzieckiego w 1936 roku wiązał się nie tylko z nowymi możliwościami artystycznymi, ale także z tragicznymi konsekwencjami dla jego rodziny. Jego hiszpańska żona, Lina, po separacji z Prokofiewem, została w 1948 roku aresztowana pod zarzutem szpiegostwa. Skazano ją na 20 lat łagru, z którego wyszła dopiero po śmierci zarówno Stalina, jak i samego Prokofiewa, w 1956 roku. Los Liny Codiny jest mrocznym świadectwem represji tamtych czasów i bolesnym przykładem wpływu polityki na życie jednostek.
Kariera i twórczość
Początki kariery: „cudowne dziecko”
Talent Siergieja Prokofiewa ujawnił się już w najmłodszym wieku. Pierwszą kompozycję fortepianową, zatytułowaną „Indyjski galop”, napisał w wieku zaledwie pięciu lat, a jej zapisem zajęła się jego matka. Jako dziewięciolatek stworzył swoją pierwszą operę, nazwaną „Olbrzym”. Te wczesne dokonania zapowiadały przyszłą wielkość Sergei Prokofieva jako kompozytora, ukazując jego niezwykłą zdolność do tworzenia muzyki już od najmłodszych lat.
Reputacja muzycznego buntownika
W czasach studiów w Konserwatorium Petersburskim, Prokofiew zyskał reputację muzycznego buntownika i ikonoklasty. Jego pierwsze dwa koncerty fortepianowe zszokowały publiczność i krytyków swoją agresywną dysonansowością i niezwykłymi wymaganiami technicznymi. Ten odważny styl, charakteryzujący się nowatorskim podejściem do harmonii i rytmu, zdefiniował wczesną twórczość Prokofiewa i zapowiadał jego przyszłe innowacje w świecie muzyki klasycznej. Jego muzyka często wywoływała skrajne reakcje, co świadczyło o jej sile i oryginalności.
Współpraca z Ballets Russes
Przełomowym momentem w karierze Siergieja Prokofiewa była współpraca z legendarnym impresariem Siergiejem Diagilewem i jego zespołem Ballets Russes. Choć Diagilew początkowo odrzucił jego pierwszy projekt baletowy, „Ała i Łolli”, szybko zamówił kolejne dzieła. Sukcesy takich baletów jak „Chout” (Błazen), „Le pas d’acier” oraz „Syn marnotrawny” ugruntowały pozycję Prokofiewa jako wybitnego kompozytora muzyki baletowej, a jego styl stał się rozpoznawalny na całym świecie. Te współprace otworzyły mu drzwi do międzynarodowej kariery.
Okres emigracji (1918–1936)
Po rewolucji październikowej w 1917 roku, Siergiej Prokofiew, za zgodą komisarza ludowego ds. oświaty Anatolija Łunaczarskiego, zdecydował się na emigrację. Przez wiele lat mieszkał kolejno w Stanach Zjednoczonych, Niemczech i Paryżu. W tym okresie aktywnie koncertował jako pianista, prezentując swoje kompozycje na scenach całego świata, a także komponował na zamówienie zachodnich instytucji. Jednym z jego znaczących dzieł z tego okresu jest opera „Miłość do trzech pomarańczy”, stworzona dla opery w Chicago. Lata emigracji pozwoliły Prokofiewowi na rozwinięcie jego unikalnego stylu, często określanego jako „neoklasyczny”, ale z wyraźnymi nowoczesnymi akcentami.
Powrót do Związku Radzieckiego
W 1936 roku Siergiej Prokofiew podjął decyzję o stałym powrocie do ojczyzny. Decyzja ta, podjęta wraz z rodziną, zaowocowała powstaniem jego najbardziej przystępnych i popularnych dzieł, które zdobyły szerokie uznanie zarówno w ZSRR, jak i za granicą. Do tej grupy należą między innymi baśń muzyczna „Piotruś i wilk”, która stała się klasykiem muzyki dla dzieci, oraz monumentalny balet „Romeo i Julia”, będący jednym z najczęściej wystawianych dzieł w historii baletu. Powrót do kraju, mimo późniejszych trudności, pozwolił Prokofiewowi na stworzenie dzieł bliskich sercu radzieckiej publiczności, choć jego niepokorny duch artystyczny często stanowił wyzwanie dla ówczesnych władz.
Najważniejsze osiągnięcia i nagrody
Zwycięstwo w „bitwie fortepianów”
Rok 1914 był dla Siergieja Prokofiewa niezwykle ważny. Kończąc studia w Konserwatorium Petersburskim, wziął udział w prestiżowym konkursie dla pięciu najlepszych studentów fortepianu. Wygrał go, wykonując własny I Koncert fortepianowy, co było dowodem jego nieprzeciętnego talentu i wirtuozerii. Nagrodą w konkursie był fortepian marki Schroeder, symbol jego wczesnego sukcesu i uznania w świecie muzyki.
Uznanie za klasyka nowoczesności
Siergiej Prokofiew jest powszechnie uznawany za jednego z głównych kompozytorów XX wieku. Jego dorobek artystyczny jest imponujący i obejmuje 7 ukończonych oper, 7 symfonii, 8 baletów, 5 koncertów fortepianowych oraz 9 sonat fortepianowych. Dzieła te, charakteryzujące się oryginalnością, siłą wyrazu i mistrzowskim opanowaniem formy, ugruntowały jego pozycję jako klasyka nowoczesności. Muzyka Prokofiewa, często określana jako melodyjna, rytmiczna i pełna energii, stanowi ważny element współczesnego repertuaru muzyki klasycznej.
Kluczowe dzieła Siergieja Prokofiewa
- Symfonia „Klasyczna”
- Suita „Lejtnant Kiże”
- Balet „Kopciuszek”
- Muzyka do filmu „Aleksander Newski”
- Opera „Wojna i pokój”
- Baśń muzyczna „Piotruś i wilk”
- Balet „Romeo i Julia”
Muzyka i styl Prokofiewa
Dzieła symfoniczne i baletowe
Wśród arcydzieł Siergieja Prokofiewa znajdują się dzieła symfoniczne i baletowe, które do dziś zachwycają swoją inwencją i siłą wyrazu. Symfonia „Klasyczna” to niezwykły przykład jego neoklasycznego stylu, napisana w duchu Haydna, gdyby ten żył w 1917 roku. Inne ważne kompozycje to przejmująca suita „Lejtnant Kiże”, pierwotnie stworzona na potrzeby filmu, oraz monumentalny balet „Kopciuszek”, który urzeka bogactwem melodycznym i choreograficznym potencjałem. Te utwory ukazują wszechstronność Prokofiewa jako kompozytora, zdolnego do tworzenia zarówno dzieł o lekkim charakterze, jak i kompozycji o głębokim ładunku emocjonalnym.
Muzyka filmowa i patriotyczna
Okres II wojny światowej stanowił dla Siergieja Prokofiewa czas intensywnej pracy twórczej, w tym nad muzyką filmową i patriotyczną. Skomponował przejmującą ścieżkę dźwiękową do filmu „Aleksander Newski” reżyserowanego przez Siergieja Eisensteina, która stała się jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych dzieł. Ponadto, w tym samym okresie podjął się realizacji swojego najbardziej ambitnego dzieła operowego – monumentalnej adaptacji „Wojny i pokoju” Lwa Tołstoja, która stanowiła wyzwanie zarówno artystyczne, jak i produkcyjne. Jego muzyka do „Aleksandra Newskiego” jest przykładem potęgi muzyki w budowaniu nastroju i podkreślaniu patriotycznych wątków.
Kontrowersje i trudności w karierze
Atak polityczny w 1948 roku
W 1948 roku Siergiej Prokofiew stał się ofiarą głośnej nagonki politycznej na tzw. „formalizm” w sztuce radzieckiej. Władze radzieckie oskarżyły go o tworzenie muzyki „antydemokratycznej” i obcej narodowi radzieckiemu. Te zarzuty miały druzgocący wpływ na jego zdrowie i sytuację finansową, ograniczając możliwości twórcze i publiczne występy. Pomimo tych trudności, Prokofiew kontynuował komponowanie, choć jego późniejsze dzieła często nosiły ślady tej presji. Było to jedno z najtrudniejszych doświadczeń w jego życiu zawodowym.
Skandal w Pawłowsku
Już na początku swojej kariery, w 1913 roku, Siergiej Prokofiew wywołał skandal podczas premiery swojego II Koncertu fortepianowego w Pawłowsku. Publiczność była zszokowana nowatorskim brzmieniem, a część słuchaczy reagowała głośnymi okrzykami niezadowolenia, porównując muzykę do hałasu „kotów na dachu”. Jednakże, wśród młodych miłośników nowoczesnej muzyki, jego dzieło spotkało się z zachwytem, co zapowiadało przyszłe uznanie dla jego odważnego stylu. Ten incydent pokazuje, jak daleko wyprzedzał swoje czasy.
Ciekawostki i pasje
Pasja do szachów
Siergiej Prokofiew był nie tylko wybitnym kompozytorem, ale także zapalonym szachistą. Swoją pasję do tej strategicznej gry rozwinął już w wieku siedmiu lat. Jego umiejętności szachowe były na tyle wysokie, że w 1914 roku udało mu się pokonać w symultanie przyszłego mistrza świata, José Raúla Capablankę. W latach 30. XX wieku Prokofiew regularnie grywał w szachy z Michaiłem Botwinnikiem, jednym z najwybitniejszych graczy w historii. Gra w szachy stanowiła dla niego formę relaksu i intelektualnego wyzwania.
Statystyki błędów jako student
Jako student Konserwatorium Petersburskiego, Siergiej Prokofiew był postrzegany przez niektórych jako arogancki. Wynikało to z jego skrupulatności i tendencji do prowadzenia dokładnych statystyk błędów popełnianych przez swoich kolegów z klasy. Takie zachowanie, choć świadczące o jego pedantyzmie, nie przysparzało mu popularności w środowisku akademickim. Był to wyraz jego dążenia do perfekcji, nawet w ocenie innych.
Relacja ze Strawińskim
Relacje Siergieja Prokofiewa z innym gigantem rosyjskiej muzyki, Igorem Strawińskim, były złożone. Mimo wzajemnego szacunku, istniała między nimi pewna rywalizacja. Strawiński, znany ze swojego surowego osądu, nazwał balet Prokofiewa „Błazen” jedynym utworem muzyki nowoczesnej, którego słucha z prawdziwą przyjemnością. Ta wypowiedź świadczy o znaczeniu, jakie Strawiński przykładał do tego konkretnego dzieła Prokofiewa, mimo ogólnej krytyki wobec niektórych jego prac.
Wsparcie młodych talentów
Mimo ataków politycznych i trudności, z jakimi zmagał się Siergiej Prokofiew w późnych latach życia, cieszył się on znaczącym wsparciem ze strony młodszej generacji wirtuozów. Wielu młodych artystów podziwiało jego twórczość i talent. Wśród nich znaleźli się Swiatosław Richter, dla którego Prokofiew napisał IX Sonatę fortepianową, oraz Mścisław Rostropowicz, dla którego skomponował imponującą Symfonię-Koncert na wiolonczelę. To wsparcie było dowodem na jego trwały wpływ na rozwój muzyki i docenienie jego geniuszu przez kolejne pokolenia artystów.
Warto wiedzieć: Siergiej Prokofiew zmarł tego samego dnia co Józef Stalin, co spowodowało, że informacje o jego śmierci zostały przyćmione przez żałobę narodową po radzieckim dyktatorze.
Podsumowanie
Siergiej Prokofiew, jeden z filarów muzyki XX wieku, pozostawił po sobie niezwykłe dziedzictwo artystyczne. Jego innowacyjne podejście do kompozycji, połączone z melodyjnością i siłą wyrazu, sprawiło, że jego dzieła, takie jak „Romeo i Julia” czy „Piotruś i wilk”, stały się nieśmiertelnymi klasykami. Pomimo życiowych trudności i politycznych nacisków, jego twórczość wciąż inspiruje i zachwyca kolejne pokolenia słuchaczy na całym świecie.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Czy Prokofiew był szachistą?
Tak, Siergiej Prokofiew był zapalonym szachistą, często grał z innymi kompozytorami i artystami. Uczestniczył nawet w turniejach szachowych i był znany z dobrego poziomu gry.
Czy Prokofiew jest Rosjaninem czy Ukraińcem?
Siergiej Prokofiew urodził się na terenie dzisiejszej Ukrainy, która wówczas była częścią Imperium Rosyjskiego. Choć jego rodzice byli pochodzenia rosyjskiego, miejsce urodzenia często budzi dyskusje dotyczące jego narodowości. W kontekście kulturowym i politycznym tamtych czasów, często jest postrzegany jako twórca rosyjski.
Czy Prokofiew był dobrym pianistą?
Tak, Prokofiew był wybitnym pianistą, wirtuozem swojego instrumentu. Często sam wykonywał swoje kompozycje, a jego gra cechowała się techniczną biegłością i wyrazistą interpretacją.
Która symfonia Prokofiewa jest najpopularniejsza?
Najbardziej rozpoznawalną i popularną symfonią Prokofiewa jest bez wątpienia Symfonia nr 1 D-dur, op. 25, znana jako „Klasyczna”. Zyskała ona uznanie dzięki swojej lekkości, dowcipowi i nawiązaniom do stylu Haydna.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Sergei_Prokofiev
